Czas pandemii, blokada możliwości podjęcia dalekich podróży, doskonale sprzyja poznawaniu swojego własnego podwórka. Tym razem znowu coś z Wielkopolski, a mianowicie kolejny z parków krajobrazowych, imienia generała Dezyderego Chłapowskiego.

Informacje ogólne

Utworzony w 1992 roku park leży w zachodniej Wielkopolsce w granicach gmin Kościan, Krzywiń, Czempiń i Śrem. Zajmując powierzchnię 172 km2 w zasadzie w całości, mieści się na tak zwanej Nizinie Kościańskiej, która charakteryzuje się równinnym, płaskim krajobrazem. Jego celem jest ochrona ukształtowanego w XIX wieku krajobrazu rolniczego z zachowanym systemem zadrzewień śródpolnych. To właśnie grunty rolne stanowią przeważającą część omawianego Parku. Lasy porastają zaledwie 15% całej powierzchni terenu. To właśnie tutaj w latach 20. XIX wieku Dezydery Chłapowski zapoczątkował nowoczesną gospodarkę rolną, wprowadzając sieci zadrzewień śródpolnych i pasów wiatrochronnych, co w rezultacie przyczyniało się do wzrostu szybszego wzrostu plonów. W zadrzewieniach można dostrzec robinie, lipy, topole, a także olsze. Drogi obsadzano czereśniami, jabłoniami i dębami. Ponadto obszar cechuje się siecią cieków wodnych spośród których największym jest rów Wyskoć przecinający park z zachodu na wschód. Sieć hydrologiczną tworzą także zbiorniki śródpolne oraz jezioro Zbęchy.

Na terenie Parku stwierdzono występowanie bliko 700 gatunków grzybów i ponad 900 gatunków roślin naczyniowych. Niektóre z gatunków jak chociażby goryczka wąskolistna, kruszczyk szerokolistny, czy listera jajowata, są chronione.

Wśród bezkręgowców dominują owady. Najliczniejszą grupą są chrząszcze.

Fauna nie jest aż tak bogata. Warto jednak wspomnieć o sarnach, danielach, jenotach, lisach, czy zającach. Ptaki, których naliczono około 120 gatunków, skupiają się w miejscach podmokłych. Na terenie Parku żyje także 12 gatunków płazów.

Warto zobaczyć

Na terenie Parku odkryto 753 punkty archeologiczne zawierające relikty osadnictwa od epoki kamienia po późne średniowiecze. Znajduje się tu również wiele zabytków architektury sakralnej, jak i dworów i pałaców.

Drewniany kościół pw. Wniebowstąpienia Najświętszej Marii Panny w Gołębinie Starym

Świątynia jest typowym przykładem drewnianego budownictwa sakralnego z terenu Wielkopolski. Parafia w Gołębinie po raz pierwszy wzmiankowana w 1409 r. Obecny kościół został zbudowany około 1660-70 roku z fundacji właścicieli wsi Jana Prawdzica i Doroty z Zakrzewskich Domiechowskich. Restaurowany w 1870 r. W 1881 roku staraniem Emila Szołdrskiego dobudowana została neorenesansowa kaplica grobowa. W czasie II wojny światowej kościół został przez Niemców zamieniony na magazyn materiałów wybuchowych. Przed wysadzeniem w powietrze uratowali go parafianie, wynosząc na pole pozostawioną amunicję. Przez wiele lat był filią parafii w Wyskoci. Od 1969 r. został z niej wyłączony i jest samodzielną parafią.

Drewniany kościół pw. św. Michała Archanioła w Błociszewie oraz pałac

Pierwszy kościół w Błociszewie powstał w 1408 roku. Drewniana świątynia konstrukcji szkieletowej z 1 połowy XVII wieku została zastąpiona kolejną na tym samym miejscu przed 1736 rokiem. Jednonawowy kościół konstrukcji szkieletowej jest oszalowany wewnątrz i z zewnątrz. Wzniesiono go na planie prostokąta. Dach trzyspadowy był kryty strzechą. W latach 1868-1869 zyskał witraże w prezbiterium: lewy przedstawiający św. Jana Nepomucena, środkowy z wizerunkiem św. Floriana oraz prawy przedstawiający św. Wojciecha. Wśród zabytkowych elementów wyposażenia świątyni można wymienić figurę św. Jana Chrzciciela z XVIII wieku, osiem cynowych lichtarzy z początku ubiegłego stulecia, a także krzyż procesyjny z ubiegłego stulecia. Zegar w zachodniej wieży kościelnej pochodzi z 1847 roku i został wykonany w pracowni zegarmistrza Metke z Poznania.

Kościół drewniany w Błociszewie

We wsi znajduje się również XIX-wieczny pałac. Zbudował go Kazimierz Skórzewski dla Florentyny z Chłapowskich Kęszyckiej w 1893 roku. Budynek jest parterowy, kryty mansardowym dachem, pod którym znajduje się piętro. Całość otoczona parkiem krajobrazowym.

Pałac w Gorzyczkach

Ten neorenesansowy pałac został zaprojektowany przez Stanisława Hebanowskiego, a wzniesiony w 1868 roku przez Edwarda Potworowskiego z Przysieki dla jego córki Karoliny. W jej władaniu pozostawał do 1903 roku, czyli do chwili śmierci męża właścicielki – Artura Horwatta. Po rewolucji w Rosji do Gorzyczek przeniósł się syn Artura z pierwszego małżeństwa – Edward. Ostatnim właścicielem pałacu był senator Aleksander Wankowicz z żoną Aleksandrą z domu Horwatt. Oboje zostali zamordowani przez oddział SS w Zbydniowie koło Sandomierza w 1943 roku. Po wojnie pałac stał się własnością Skarbu Państwa.

Pałac w Gorzyczkach

Na terenie pałacowym znajduje się również kaplica wybudowana przez dziedziców wsi Gorzyczki – wspomnianą rodzinę Horwattów. Dobudowano ją do wówczas istniejącej fabryki cukierków i marmolady. W czasie II wojny światowej kaplica była spichlerzem na zboże. Po gruntownym remoncie ponownie stała się miejscem kultu.

Pałac w Krzyżanowie

Zespół folwarczno-pałacowy z pałacem barokowo–klasycystyczny z ok. 1910 roku. W elewacji frontowej umieszczono reprezentacyjny portal oraz kartusze herbowe dawnych właścicieli.

Kapliczka w rąbińskim lesie

Kaplicę wyniesiono w miejscu tragicynego wzpadku, do ktrego dosyo podcyas polowania 15 stzcynia 1909 roku. Waściciel Turwi, Zygmunt Chłapowski, sprawdzając broń, przypadkowo postrzelił swojego kuzyna i przyjaciela Kazimierza Mańkowskiego z Brodnicy, który miał zaledwie 26 lat. W tym samym roku Chłapowski postanowił ufundować kaplicę. 20 czerwca 1909 roku wmurowano kamień węgielny, poświęcony przez ówczesnego proboszcza parafii rąbińskiej – księdza Juliana Cichowskiego. Projektantem kaplicy był architekt z Zakopanego, Wróblewski. Tym samym kaplica została zbudowana w stylu zakopiańskim z drewna modrzewiowego. Nadzór nad pracami prowadził nadleśniczy Breliński z Turwi. Rok po wypadku w kaplicy odbyła się pierwsza msza w intencji tragicznie zmarłego Kazimierza Mańkowskiego.

Leśna kapliczka

Kościół pw. św. Apostołów Piotra i Pawła w Rąbiniu

To konstrukcja późnogotycka z przełomu XV i XVI wieku, murowana z cegły, z wykorzystaniem starszych murów kamiennych świątyni romańskiej z XIII wieku, jednonawowa z parą bocznych barokowych kaplic z 1648 roku i neogotyckim prezbiterium z lat 1904-05. Fasada kościoła zwieńczona wysokim gotycko-renesansowym szczytem schodkowym z połowy XVI wieku. Wewnątrz trzy późnobarokowe ołtarze z drugiej połowy XVIII wieku, późnorenesansowa ambona z pierwszej połowy XVII wieku oraz dwa późnorenesansowe nagrobki Rąbińskich z około 1614 roku z leżącymi postaciami rycerzy.

Kościół w Rąbiniu

Na cmentarzu przykościelnym znajduje się nekropolia rodziny Chłapowskich.

Pałac w Kopaszewie

Wieś Kopaszewo była już znana w 1398 roku jako własność Górków, którzy w XV wieku zaczęli używać nazwiska Kopaszewski. W XVII wieku wpadła w ręce Zakrzewskich, a w 1714 roku nabyli ją Skórzewscy. W 1844 roku zakupił ją generał Dezydery Chłapowski i w rękach tej rodziny pozostała już do 1939 roku.

Pałac zbudowany w latach 1800-1801 spalono w 1886 roku, następnie odbudowano w 1892 roku, odnowiono w latach 1921-1923 w stylu klasycystycznym. Obok wzniesiono późnobarokową kaplicę z 1794 roku pw. Najświętszej Maryi Panny Śnieżnej.

Pałac Chłapowskich w Kopaszewie

Pałac położony jest na terenie paru urządzonego na początku XIX wieku i przekształconego w 1894 roku przez architekta ogrodów Augusta Denizota.

W pałacu kilkakrotnie między sierpniem 1831 roku a styczniem 1832 roku kilkakrotnie przebywał Adam Mickiewicz. W 1868 roku gościła tu także słynna aktorka Helena Modrzejewska. Obecnie znajduje się tu izba jego pamięci.

Pałac w Turwi

Turew słynie w zasadzie tylko i wyłącznie z tego, że mieszkał tu Generał Dezydery Chłapowski. Sam pałac pochodzi z lat 1760-1770 i otoczony jest XVIII-wiecznym parkiem krajobrazowym o powierzchni 21,9 ha. Wybudowany został przez Ludwika Chłapowskiego, a później przebudowany w latach 1780, 1820-1830 i w początkach XX wieku. Najokazalsze wnętrza umieszczono na piętrze. Wystrój wnętrz zaprojektował zapewne Ignacy Graff z Rydzyny.

Zespół pałacowy w Turwi

W latach 1847-1848 dobudowano do pałacu kaplicę NMP Niepokalanie Poczętej w stylu neogotyku angielskiego. Łączy się ona z pałacem specjalną galerią.

Park pałacowy zaaranżowany został przez francuskiego projektanta Augustyna Denizota. Na jego terenie rosną liczne drzewa pomnikowe. Przed rezydencją stoi głaz pamiątkowy ku czci gen. Dezyderego Chłapowskiego.

Obecnie pałac mieści Stację Badawczą Zakładu Badań Środowiska Rolniczego i Leśnego PAN.

Zespół folwarczny i Kościół Rzymskokatolicki Pw. św. Andrzeja Apostoła w Wyskoci

Pierwsze wzmianki o wsi Wyskoć pochodzą z 1315 r.

Obecnie istniejący kompleks dworski i folwarczny powstał w XIX w. Dwór w Wyskoci zbudowano w pierwszej połowie XIX w. Dwór otacza park o powierzchni 0,5 ha z pomnikowymi drzewami oraz niewielkim stawem. Na wschód od dworu usytuowane są budynki folwarczne pochodzące również z XIX w.

Kościół w Wyskoci

Kompleks niestety mocno podupadł i w żaden sposób nie jest atrakcyjny dla oka.

Parafia we wsi powstała natomiast w 1283 roku. Obecny kościół zbudowano w latach 1843-1861, przebudowano i rozbudowano w 1892 roku,a konsekracji dokonał w 1893 roku biskup Edward Likowski. Jest to kościół murowany, neogotycki, orientowany, 3-nawowy z wieżą, obecnie neobarokową. W świątyni przechowywany jest wielki obraz, olej na płótnie, przedstawiający męczeństwo św. Andrzeja Apostoła na krzyżu w kształcie X.

Dwór w Choryni

Wieś w zapiskach pojawia się już w 1336 roku, kiedy to należała do rodu Łodziów Choryńskich-Brodnickich, potem w XVII wieku do rodu Szołdrskich, a od 1769 roku do rodu Drwęskich. Na początku XIX wieku przeszła w ręce Taczanowskich, a w 1907 roku została sprzedana księciu weimarskiemu. Od 1919 roku stała się własnością Skarbu Państwa.

Dwór z końca XVIII wieku wzniesiono w stylu klasycystycznym. Oficyna pochodzi z 1820 roku i przebudowana na przełomie XIX i XX wieku. Park okalający dwór zajmuje powierzchnię 2,8 hektara. Gościł tu dwukrotnie Adam Mickiewicz. W 1831 roku był ojcem chrzestnym Zofii, córki Józefa i Katarzyny Tacznowskich, a w lutym 1832 spotkał się tu po raz ostatni ze swoim bratem Franciszkiem. To tutaj napisał Redutę Ordona. 5 marca 1832 roku wyruszył stąd w kierunku Drezna.

Dwór w Choryni

W Choryni znajduje się również kościół pw. św. Katarzyny Sienieńskiej zbudowany w 1851 roku w stylu neogotyku romantycznego. Dzwonnica datowana jest na 1850 rok.

Pałac książąt Jabłonowskich w Racocie

Obiekt zbudowany w drugiej połowie XVIII wieku w stylu klasycystycznym. Jego projektantem był Domenico Merlini.

Nie ma pewności co do dokładnej daty budowy pałacu, ale nad najważniejszą rozbudową założenia dworsko-pałacowego czuwała Dorota Jabłonowska z Broniszów. Natomiast jej syn założył przyległy do pałacu park w stylu angielskim.

Pałac w Racocie był ważnym ośrodkiem polskiej kultury. W jego wnętrzach działała jedna z pierwszych na ziemiach polskich teatralna tzw. scena dworska.

Pałac w Racocie

W XIX wieku pałac był własnością książąt saksońsko-weimarskich i królów niderlandzkich. W 1919 roku w Traktacie Wersalskim został przekazany skarbowi II Rzeczypospolitej. Rada Ministrów nadała mu rangę rezydencji prezydenckiej. Kolejnym przełomem było utworzenie w 1928 roku Państwowej Stadniny Koni „Racot”. Była ona ówcześnie jedną z zaledwie trzech takich stadnin na terenie Polski.

Dzisiaj w pałacu działa hotel. Oprócz wnętrz i dobrze utrzymanego parku popularna jest zabytkowa powozownia.

Szlaki turystyczne

Na terenie parku wytyczono 4 szlaki piesze, 10 szlaków rowerowych, a także 3 ścieżki dydaktyczne i 2 szlaki konne (Trakt Chłapowskiego i Wielkopolska Podkowa). Przez teren parku przebiega także fragment Wielkopolskiej Drogi Świętego Jakuba. Park znajduje się również na trasie szlaku Podróże z Panem Tadeuszem. Oryginalną atrakcją turystyczną tych terenów są podróże Krzywińską Koleją Drezynową.

Kanały wodne na terenie parku

Zaczynając w Poznaniu i kończąc w Kościanie przejechaliśmy łącznie sto kilometrów rowerem. Park Krajobrazowy im. gen. Dezyderego Chłapowskiego wydaje się zatem być doskonałym pomysłem na jednodniową wycieczkę rowerową.