Kolejny letni weekend, długie dni, to wszystko motywuje nas do zgłębienia ciekawych miejsc położonych na terenie Lednickiego Parku Krajobrazowego położonego 40 kilometrów na północny-wschód od Poznania. Jak to w naszym przypadku często bywa, na poznawanie parku wybieramy się rowerami. Początek trasy jest dość monotonny, gdyż musimy przejechać wspomniane 40 kilometrów, żeby dostać się w obręb Lednickiego Parku Krajobrazowego, ale później będzie już zdecydowanie bardziej przyjemnie, gdyż natężenie wartych uwagi miejsc jest już dużo większe.

Krótki zarys historyczny

Lednicki Park Krajobrazowy powstał w 1988 roku. Obecnie zajmuje powierzchnię 7618 hektarów. Park został powołany w celu ochrony okolic jeziora Lednica oraz krajobrazu leśno-polnego w północnej części parku. Ponadto chciano objąć ochroną cenne ekosystemy z rzadkimi gatunkami roślin i zwierząt. Jest jeszcze jeden szczególnie istotny wymiar, a mianowicie kulturowy. Otóż na terenie parku znajdują się pozostałości zespołu osadniczego z czasów pierwszych Piastów. Jak zatem łatwo zauważyć dla całej historii naszego kraju i narodu jezioro Lednica ma ogromne znaczenie, gdyż jak można mniemać to właśnie tu narodziła się polska państwowość.

Na terenie całego parku poza wspomnianym jeziorem Lednica odnajdziemy 7 mniejszych akwenów wodnych. Są to kolejno jezioro Głębokie, Sławno, Skrzetuszewo Małe, Bachorce oraz Linie i Kamionek. Dwie rzeki przepływające przez park to Mała Wełna i wypływająca z Lednicy rzeka Główna. Największy teren leśny znajduje się, jak już wspomniano, w północnej części parku.

Na terenie Lednickiego Parku stwierdzono około 600 gatunków roślin naczyniowych, tworzących ponad 100 zbiorowisk, oraz ponad 150 gatunków ptaków, w tym ponad 100 lęgowych. Największą ich ostoją jest oczywiście jezioro Lednica. Wśród zamieszkujących park ssaków warto wymienić jelenie, daniele, sarny, dziki, bobry, borsuki, lisy, wydry, czy zające. Odkryto tu także 6 gatunków nietoperzy, jak i szeroką reprezentację świata gadów i płazów. 

Oczywiście nie sposób nie wspomnieć o walorach architektonicznych, jak chociażby Wielkopolski Park Etnograficzny, pozostałości pałacu książęcego na Ostrowie Lednickiem, pałac Więsierskich w Zakrzewie, czy też kościoły w Waliszewie i Sławnie.

Od lat Lednicki Park Krajobrazowy kojarzony jest z słynną Bramą III Tysiąclecia umiejscowioną na Polach Lednickich. To właśnie pod Rybą odbywają się spotkania młodzieży katolickiej Lednica 2000.

Pałac Więsierskich w Zakrzewie

Naszą dzisiejszą wycieczkę zaczynamy od strony północnej, gdzie zatrzymujemy się w Zakrzewie przy Pałacu Węsierskich. Zabytek powstał w 1861 roku, a decyzja o budowie została powzięta tuż po powrocie z paryskiej wystawy hrabiego Albina Belina Węsierskiego, ówczesnego właściciela Zakrzewa z budowniczym gnieźnieńskim Ludwikiem Ballenstaedtem. Środkowa część budynku charakteryzuje się wzniesionymi tu jońskimi kolumnami. Nad oknem w dachu znajduje się natomiast herb Belina, a w balustradzie balkonu pierwszego piętra korona hrabiowska. Poza samym budynkiem pałacu warto zwrócić uwagę na przepiękny park ze stawem zajmujący powierzchnię 16 hektarów. Jego założycielem był ogrodnik Augustyn Denizot, którego prace możemy również podziwiać w Uzarzewie, Kopaszewie czy Mrownicy. Obok pałacu znajduje się neogotycka oficyna i budynek starej wozowni. Niestety wraz z upływem lat pałac popadał w coraz większą ruinę. W 1990 roku obiekt został przejęty przez WBK. Rok później otwarto tu już centrum szkoleniowe, a w 1992 roku nowym właścicielom przyznano złoty medal ministra kultury i sztuki za dokonanie renowacji zabytku. Obecnie pałac jest własnością Santander Bank Polska. Bank organizuje tu szkolenia jak i spotkania biznesowe. Pałac gościł również wielkie osobistości ze świata polityki jak chociażby Margaret Tatcher, czy też Mary Robinson.

Pałac Więsierskich w Zakrzewie

Z uwagi na fakt, iż pałac znajduje się obecnie w prywatnych rękach można go zwiedzać tylko w wybranych w roku dniach po wcześniejszym zgłoszeniu chęci zwiedzania. My niestety takowej możliwości nie mieliśmy, stąd też dość uboga relacja fotograficzna zza płotu okalającego pałac i tereny parkowe.

Z Zakrzewa pagórkowatą drogą udajemy się w okolice miejscowości Kamionek.

Kamionek

Nazwa wsi pochodzi najprawdopodobniej od słowa kamieniec, czyli stos kamieni, miejsce kamieniste. Być może pochodzi od położonego tu jeziora o tej samej nazwie. Pierwsze informacje o wsi pochodzą z 1391 roku. Odnaleziono też zapiski z XV wieku, w których wymieniana jest jako Camieniecz, Camyenyecz, czy Kamienieczek. Od tamtej pory wieś często zmieniała właścicieli, stanowiąc część dóbr rodów szlacheckich i ziemiańskich. Ostatnim jej właścicielem był Stanisław Chełmicki, który zmodernizował gospodarstwo i wybudował kolonię domów pracowniczych. Po II wojnie świtowej część gruntów rozparcelowano, a reszta została wcielona do Rolniczego Kombinatu Spółdzielczego w Kłecku. Obecnie folwark jest w rękach prywatnych.

W zasadzie poza jeziorem i znajdującą się salą weselną nic więcej w Kamionku nie znajdziemy, jednakże same tereny okalające wieś mają bardzo ciekawą rzeźbę terenu i na pewno warto chociażby pojawić się tu dla różnorodności widoków. Gdyby ktoś był bardzo zdeterminowany, może jeszcze zajrzeć do znajdującej się nieopodal wsi Dziećmiarki, ale nie znajdzie tam już żadnego dworu, a jedynie pozostałości parku. 

Co prawda my ruszamy już dalej w kierunku Waliszewa, ale pozwolę sobie wtrącić jeszcze kilka słów o zabytkowym drewnianym kościele w Sławnie, położonym również na terenie Lednickiego Parku Krajobrazowego. Zwiedziliśmy go jednak podczas innej naszej wycieczki skupiającej się wokół Szlaku Kościołów Drewnianych wokół Parku Krajobrazowego Puszczy Zielonka.

Sławno – Kaplica świętej Rozalii

Parafia w Sławnie istniała już od XIII wieku. Kaplicę cmentarną świętej Rozalii wzniesiono dopiero w 1785 roku na średniowiecznym grodzisku, na nowym parafialnym cmentarzu. Fundatorem był ówczesny proboszcz Józef Stolzman, którego szczątki zostały złożone w krypcie pod głównym ołtarzem. Kaplica charakteryzuje się wieżą o barokowym hełmie, jest kryta gontem, ale co najważniejszy doskonale współgra z otaczającym ją cmentarzem, który skąpany w blasku promieni słonecznych przypomina mi trochę Cmentarz na Rossie w Wilnie. Wewnątrz znajduje się barokowy ołtarz z czasów budowy wraz z obrazem świętej Rozalii pustelnicy. Również na belce stoi figura świętej otoczona puttami dzierżącymi czaszki. Zgodnie z legendą święta Rozalia żyła samotnie w grocie na Sycylii. Po odkryciu jej ciała w 1624 roku panująca we włoskim Palermo zaraza ustała. Był to główny powód, dla którego wzywano jej wstawiennictwa w czasach epidemii.

Kaplica świętej Rozalii w Sławnie

W 1930 roku kaplica przeszła remont, a jej ściany pokryto polichromią, przedstawiającą girlandy róż i lilii na tle surowego drewna. Motyw ten związany jest oczywiście z patronką, gdyż jej imię wywodzi się z połączenia wyrazów róża i lilia.

Waliszewo – Kościół pod wezwaniem Świętej Katarzyny

Dojeżdżamy do Waliszewa, by obejrzeć drugi drewniany kościół Lednickiego Parku Krajobrazowego. Parafia istniała tu już w 1339 roku. Obecny kościół wzniesiono w 1759 roku z fundacji kanonika gnieźnieńskiego Ludwika Riaucour. Kolejne prace remontowe miały miejsce w latach 1873, 1971 i 1973. Świątynia jest jednonawowa, orientowana, co oznacza, że ołtarz główny skierowany jest ku wschodowi, w stronę grobu Chrystusa w Jerozolimie. To typowy kościół drewniany o konstrukcji zrębowej, oszalowanej. Ściany zbudowano z poziomych belek, połączonych w narożnikach za pomocą odpowiedni wycięć. Całość obito deskami. Wzmocniony jest lisicami, czyli parami pionowych słupów skręconymi śrubami, zabezpieczającymi ściany przed rozsunięciem. Prezbiterium jest węższe od nawy. Wnętrze pokryto stropem. W kruchcie i zakrystii znajdują się stropy belkowane. Belka spinająca łuk tęczowy pozioma, profilowana z datą 1759 roku. Na belce znajduje się krucyfiks oraz rzeźny Matki Boskiej Bolesnej i świętego Jana. Dodatkowo ozdobiona jest ona elementami dekoracyjnymi w formie spirali. Dachy dwuspadowe, o ostrym wiązaniu pokryto gontem. Nad nawą wieżyczka na sygnaturkę. Jest to rodzaj małej wieży kościelnej, w której umieszcza się zazwyczaj najmniejszy z dzwonów. Ołtarz główny wykazuje cechy późnobarokowe. Umieszczono tu rzeźby świętego Stanisława i świętego Wojciecha. Pierwszy z ołtarzy bocznych pochodzi z XVII wieku. Posiada ornament renesansowy, obraz Matki Boskiej w predelli i rzeźby świętej Jadwigi i świętej Elżbiety w zwieńczeniu. Drugi ołtarz pochodzi z 1760 roku i możemy tu dostrzec obraz Matki Boskiej Częstochowskiej, świętej Katarzyny i rzeźby świętych. Ambona rokokowa, a chrzcielnica przyjmuje formę czary podtrzymywanej przez anioła. Ponadto w kościele znajdują się dwa obrazy Matki Boskiej adorowanej przez świętych polskich i świętej Marii Magdaleny z XVIII wieku.

Kościół drewniany w Waliszewie

Ostrów Lednicki

Kontynuujemy naszą wycieczkę, by chwilę później dojechać do kulminacyjnego punktu, a mianowicie Ostrowa Lednickiego, największej atrakcji Lednickiego Parku Krajobrazowego. Znajduje się tu Muzeum Początków Państwa Polskiego założone w 1969 roku.

Wejście do Muzeum Początków Państwa Polskiego

Wyspa Ostrów Lednicki została zarządzeniem Prezydenta RP uznana za Pomnik Historii w 1994 roku. Dzieje osadnictwa Ostrowa Lednickiego sięgają V i IV tysiąclecia przed naszą erą. Sam gród powstał tu jednak w początkach X wieku. Na jego miejsce pół wieku później Mieszko I wzniósł nowy, duży gród obronny, połączony z lądem dwoma mostami. We wnętrzu grodu zbudowano kamienne budynki, a w pobliżu mostów rozwinęły się osady rzemieślnicze i służebne.

Ostrów Lednicki

Gród o powierzchni 2,5 hektarów rozciągał się w południowej części wyspy  i otoczony był drewniano-ziemnym wałem o długości 500 metrów. W północnej części wału znajdowała się brama wjazdowa. We wnętrzu grodu znajdują się relikty pałacu z kaplicą i kościoła grodowego. Pałac i kaplica powstały w latach 963 do 966, nawiązując swoją budową do najlepszych rozwiązań ottońskich palatiów niemieckich. Kaplica złożona została na planie krzyża greckiego. W miejscu przecięcia się nam ustawiono cztery filary, które wspierały centralnie usytuowaną wieżę. Wschodnią ścianę kaplicy zamykała absyda ołtarzowa, a wejście do pałacu umieszczono w zachodniej części. W narożniku południowo-zachodnim można dostrzec otwór studni. Dwa zachowane stopnie okrągłej klatki wskazują na istnienie wieży. W zachodniej części zachowała się dolna kondygnacja dobudowanej w XIII wieku wieży. W ścianie południowej kaplicy ocalały parapety i fragmenty filarów okien. Baptysterium znajdowało się na poziomie najstarszej posadzki kaplicy. Znaleziono dwa baseny o wymiarach 4,6 na 1,8 metra. Prostokątny pałac o wymiarach 32 na 14 metrów ma wyraźnie wydzielone pomieszczenia. Największa usytuowane w zachodniej części podzielone było trzema łukami na dwa trakty. Pozostałe cztery pomieszczenia pełniły różne funkcje. Kościół grodowy wzniesiono w północnej części grodu. Orientowany, jednonawowy ma we wnętrzu dwa grobowce. Jest to jedna z pierwszych nekropolii książęcych na ziemiach polskich. Jest to prawdopodobnie miejsce spoczynku synów Bolesława Chrobrego. Podgrodzie w średniowieczu zamieszkałe przez służbę i część drużyny miało charakter osady otwartej. Rozwój grodu na wyspie zakończył kryzys wewnętrzny państwa w latach 30. XI wieku oraz niszcząca wyprawa księcia czeskiego Brzetysława na Polskę. Po odbudowie pełnił funkcję ośrodka władzy kasztelanii. W połowie XII wieku został zamieniony na cmentarz. Lata badań archeologicznych przyczyniły się także do okrycia wielu zabytków ruchomych takich jak pozostałości szkieł, ramek witrażowych, ołowianych dachówek.

Tereny Muzeum Początków Państwa Polskiego na Lednicy

W zasadzie na wyspie można spędzić dowolną ilość czasu, poświęcając ją na zgłębianie historii jak i piknikowanie, gdyż prom łączący ją z lądem przepływa tu co pół godziny. Wracamy z wyspy, na którą przybywają coraz większe rzesze turystów i udajemy się w kierunku Wielkopolskiego Parku Etnograficznego w Dziekanowicach

Wielkopolski Park Etnograficzny w Dziekanowicach

Skansen w Dziekanowicach został oficjalnie otwarty w 1982 roku i jest częścią Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy, jak i jedną z największych atrakcji Lednickiego Parku Krajobrazowego. Tak naprawdę to najpiękniejsze miejsce na całej naszej dzisiejszej trasie pozwalające poczuć na własnej skórze jak wyglądało życie wiejskie na przełomie XVIII i XIX wieku. Odwzorowano tu doskonale wygląd tradycyjnej wsi wielkopolskiej. Budynki mieszkalne i gospodarcze rozlokowano dookoła okrągłego placu, na którym centralnie stoi kościół. Przeniesiono tu budynki architektoniczne z różnych okolic Wielkopolski, między innymi z okolic Chodzieży, Gniezna, Kalisza, Krotoszyna, Leszna, Nowego Tomyśla, poznania, Trzemeszna, Uniejowa czy Witkowa. Możemy tu zatem podziwiać konstrukcje zrębowe, sumikowo-latkowe, jak i szkieletowe. Każda zagroda składająca się z chałupy, stodoły, czasami obory, chlewu czy kurnika, została w pełni wyposażona. Znajduje się też tu barokowa, drewniana świątynia ze wsi Wartkowice pochodząca z 1719 roku. Na skraju Parku Etnograficznego wzniesiono trzy wiatraki. Dwa z nich to konstrukcje drewniane, a jeden to murowany holender. Wszystkie wiatraki stoją na wzgórzu. Niezwykle cennym obiektem jest też chata z miejscowości Zdrój pochodząca z 1602 roku.

Park Etnograficzny w Dziekanowicach

Gdyby ktoś zgłodniał przed wejściem do skansenu znajduje się karczma, w której można zatrzymać się na obiad.

Moraczewo

Naszym kolejnym punktem na mapie jest wieś Moraczewo położona po zachodniej stronie jeziora Lednica. Słynie ona z grodziska należącego do najstarszego horyzontu grodowego Państwa Piastów. Najstarszy gród powstał na naturalnym pagórku o powierzchni 0,75 hektara. Po powiększeniu i przebudowie osiągnął wymiary 120 na 100 metrów. Aktualnie grodzisko jest nieużytkiem, porośniętym trawą. Dziś teren pozostaje w rękach prywatnych. Największą atrakcję tego terenu są jednak trzy wiatraki, wzniesione na wzgórzu. Znalazły się tu dopiero w latach 70. XX wieku. Oczywiście są wiele starsze, gdyż wybudowano je już na początku XIX wieku i pierwotnie stały w Swadzimie koło Swarzędza oraz Stołeczna i Sedziwojewa koło Wrześni. Do Moraczewa przeniesiono je w ramach utworzenia Szlaku Piastowskiego.

Wzgórze wiatrakowe w Moraczewie

Rybitwy

Zataczając koło wokół jeziora należałoby jeszcze na chwilę zatrzymać się we wsi Rybitwy. Znajdują się tu cztery obiekty etnograficzne, a mianowicie chata osadnika olęderskiego z 1737 roku z Marianowa koło Wielenia, wiatrak koźlak z 1888 roku z Ganiny koło Gniezna, szkoła ludowa z połowy XIX wieku oraz stodoła z 1897 roku z Chojnik spod Nowego Tomyśla.

Pola Lednickie

Dojeżdżając do północnego krańca jeziora od strony zachodniej dojedziemy do najsłynniejszego obecnie miejsca nad jeziorem Lednica, a mianowicie Pól Lednickich. Miejsce znane jest ze słynnej Bramy Ryby, zwanej też Bramą Trzeciego Tysiąclecia. Od 1997 roku odbywają się tu spotkania modlitewne młodzieży Lednica 2000. Znajduje się tu też Dom Jana Pawła II oraz chrzcielnica. Pomijając aspekty religijne, warto odwiedzić to miejsce również ze względów krajobrazowych. Poza okresem spotkań modlitewnych można tu odnaleźć idylliczny spokój.

Pola Lednickie

To już wszystkie atrakcje Lednickiego Parku Krajobrazowego, będącego jednym z najważniejszych miejsc w naszym kraju. Co prawda znajdziemy wiele innych, ciekawszych krajobrazowo miejsc w Wielkopolsce, ale jeśli spojrzymy na aspekt kulturowo-historyczny, trudno byłoby konkurować z Lednicą. To przecież tu miały miejsce początki kształtowania się Państwa Polskiego.